تحلیل تطبیقی بافت شهر اردبیل

قسمتی از متن پایان نامه :

مفهوم حاشیه‏نشینی

با در نظر داشتن اشکال مختلف حاشیه نشینی و تنوع عوامل تشکیل دهنده‏ی آن ، تعاریف مختلفی نیز ارائه شده می باشد که به مطالعه کوتاه آنها می‏پردازیم ؛ لیکن قبلاً بایستی تصریح کنیم که اصولاً اصطلاح حاشیه نشینی خاص کشورهای در حال توسعه می باشد. کشورهای توسعه یافته بدلیل تحولات اجتماعی – اقتصادی متفاوتی که پشت سر گذاشته‏اند ، به گونه عمده دارای محله‏های فقیرنشین (به عوض حاشیه‏نشین) می‏باشند. این محله‏ها، به لحاظ مکانی ، معمولاً در مناطق مرکزی شهرهای بزرگ قرار دارند ، یعنی جایی که در سال‏های پس از انقلاب صنعتی ، به دلیل استقرار کارخانجات و کارگاه‏های تولیدی ، و سکونت کارگران و اقشار کم درآمد در مجاورت آن ها ، مرغوبیت خود را از دست دادند و به محله‏های کارگری و فقیرنشین تبدیل شدند. این در حالی می باشد که مکان گزینی مناطق فقیرنشین ، در کشورهای در حال توسعه ، اغلب در حاشیه‏ی شهرهای بزرگ صورت گرفته می باشد. آنتونی گیدنز در این باره می‏نویسد: در شهرهای غربی ، تازه واردان بیشتر ممکن می باشد در مجاورت قسمت‏های مرکزی شهر سکونت اختیار کنند ، اما در کشورهای جهان سوم معمولاً عکس آن اتفاق می‏افتد و مهاجرت در جایی که حاشیه‏ی گندابی (Septic Fring) نواحی شهری نامیده شده می باشد ، ساکن می‏شوند( آنتونی گیدنز ، 1376 ، 613)

از حاشیه نشینی تعاریف گوناگونی شده می باشد که به بعضی از آنها تصریح می‏کنیم:

1) حاشیه نشین ، به مفهوم کلی ، به کسی گفته می‏گردد که در شهر سکونت دارد ، اما به علل گوناگون نتوانسته می باشد جذب نظام اقتصادی – اجتماعی شهر گردد و از خدمات شهری بهره گیری کند ( عابدین درکوش، 1372 ، 121 )

2) افرادی که در مناطق حاشیه نشین زندگی می‏کنند از ساخت قدرت و سیاست عمومی جامعه جدایی یافته‏اند و به عنوان گروه پست اجتماعی تلقی می‏شوند… حاشیه نشینان از نظر اجتماعی دارای موقعیتی ضعیف بوده و در طبقه‏ی پایین تماع قرار دارند ( زاهد زاهدانی ، 1369 ، 9 )

3) خانواده‏های تهیدست و غالباً مهاجر که به تعبیر اسکار لوئیس (Oscar Lewis) در نوعی فرهنگ فقر زندگی می‏کنند. «آنان به گونه کامل جذب شیوه‏ی جدید زندگی شهری نشده و در حاشیه‏ی آن به زندگی ادامه می‏دهند». ( دراکالیکس ، 1377 ، 121 )

4) سرپناه‏های خلق الساعه برپا شده بر زمین متعلق به دیگران ، واقع در حاشیه شهرها ( حاتمی نژاد ، 21 )

تفاوت میان تعاریف ذکر گردیده ، ناشی از توجه‏های متفاوت به این پدیده می باشد کمااینکه تعاریف فوق‏الذکر به ترتیب تحت تأثیر دیدگاه‏های اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی و کالبدی قرار داشته می باشد.

سیمون چپمن (Simon Chapman) هشت ویژگی برای مناطق حاشیه نشین و موارد مشابه آن ، به تبیین زیر، برمی‏شمارد:

1) عموماً غیرقانونی هستند.

2) غالباً خلق الساعه هستند و از مواد و مصالح مختلف ساخته شده‏اند.

3) معمولاً به وسیله‏ی خود ساکنان احداث شده‏اند.

4) فاقد خدمات شهری مانند راه آسفالته ، برق و سیستم دفع فاضلاب هستند.

5) توسعه‏ی آنها بدون برنامه‏ریزی و اغلب به صورت اتفاقی صورت می‏گیرد.

6) مکان گزینی آنها اغلب در لبه‏های شهری ، حواشی خطوط آهن و بزرگراه‏ها و یا زمین‏های خالی از سکنه‏ای که در مجاورت مناطق مرکزی شهرها قرار دارند ، صورت می‏گیرد.

7) معمولاً در مناطق نامناسب شهری (مانند: زمین‏های ناهموار ، حواشی کارخانجات ، در مجاورت زمین‏های رها شده و بلااستفاده) تشکیل می‏شوند.

8) جمعیت متراکم دارند که از خانواده‏های پرجمعیت تشکیل شده می باشد ( احمدیان ، 1382 ،281 )

حاشیه نشینی: در جستجوی معنی و مفهوم

حاشیه نشینی به نوعی شیوهء زندگی اطلاق‏ می‏گردد که نسبت به سه شیوه رایج زندگی یعنی‏ شهری ، روستائی و ایلاتی متفاوت بوده با ویژگی های اجتماعی و اقتصادی مخصوص بخود بافت فیزیکی معینی را به وجودآورد.

حاشیه‏نشین به کسی گفته می‏گردد که در شهر سکونت دارد اما به عللی گوناگون نتوانسته‏ می باشد جذب نظام اقتصادی شهر گردد و از خدمات‏ شهری بهره گیری کند ( عابدین درکوش ، 1372 ، 137 )

به نظر بعضی از محققین حاشیه نشینی‏ عبارتست از وضع زندگی تمام کسانی که در جامعه شهری ساکنند اما از نظر درآمد ، بهره‏گیری‏ از امکانات و خدمات در شرایط نامطلوبی بسر    می برند. در واقع کلیه ی کسانی که از حالت تولیدی‏  گذشته ی خود بیرون آمده و بصورت مازاد نیروی‏ انسانی در حاشیه ی شهرها سکنی می‏گزینند ، دارای‏ یک زندگی حاشیه‏ای هستند. بگفته‏ Marshall Clinard حاشیه فرهنگ‏ مخصوص بخود را دارد و این فرهنگ یک شیوه‏ زندگی می باشد. نوع معیشت رایج در حاشیه از نسلی‏ به نسل دیگر منتقل می‏گردد و معمولا دارای منطق‏ مخصوص بخود می باشد. فرهنگ حاشیه نشینی‏ بازتاب شیوه ی زندگی طبقات پائین اجتماع می باشد که‏ معمولا بعنوان فرهنگ فقر شناخته می‏گردد. تاکنون‏ تعاریف مختلفی در مورد حاشیه نشینی ارائه شده‏ می باشد که در اغلب موارد مقصود استعمال کلمه ی Slum بوده می باشد. Slum به مفهوم محله یا کوچه‏ های کثیف یک شهر یا مسکن انحطاط یافته و غیر معمولی در نظر گرفته می‏گردد (حسین زاده‏ دلیر ، 1361 ، 5)

به نظر CharlesAbramsکلمه ی Slum به معنی مساکن فقیر از هر نوع می باشد و به‏ محیط خاصی اطلاق می‏گردد. حاشیه نشینی‏ اگرچه تاریخی دیرینه داشته و تقریبا اکثر کشورهای جهان اعم از پیشرفته و یا عقب‏ نگه داشته شده دوره‏هائی از حاشیه نشینی را در شهرهای خود تجربه کرده‏اند ، اما مشکل اصلی در جهان عقب افتاده نهفته می باشد. زیرا که گستردگی‏ مسئله در کشورهای جهان سوم موضوع را بشکل‏ حادتری عرضه می‏دارد. مثلا در هند جمعیت‏ زاغه‏نشین شهرهای این کشور چیزی بین 30 تا 50 درصد کل ساکنین آنهاست، (Rangwala,1983) و یا اینکه بیش از 24000 واحد مسکونی روبه ویران در نواحی حاشیه نشین Gececondu شهرهای ترکیه هست. در حدود 54 درصد جمعیت شهر آنکارا در مناطق حاشیه‏ای‏ شهر با استاندارد بسیار پائین زندگی می‏کنند. شهر بغداد در حدود 60 هزار نفر و شهر بصره‏ 20 هزار نفر حاشیه نشین دارند ، CharlesAbrams قسمت اعظم‏ جمعیت شهر مکزیکو(اکنون بزرگترین شهر جهان) در مناطق حاشیه‏ای زندگی می‏کنند. هزاران هزار مساکن حاشیه‏ای یک طبقه‏ دارای واحدهای یک اطاقه در نزدیکی مرکز شهر به وجودآمده‏اند. کلبه‏های کوچک‏ ساخته شده از مواد تکه پاره درهمه زمین های بایر شهرها بخصوص در حومه و نزدیکی کارخانه‏ها پیدا نمود می‏شوند.

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

اهداف این پژوهش را می توان در دو بخش کلان وخرد تقسیم نمود.

شما می توانید مطالب مشابه این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

– اهداف کلان

  • مطالعه مقایسه ای بافت مرکزی با بافت حاشیه ای

– اهداف خرد

  • تحلیل و مطالعه کاربری اراضی در بافت مرکزی وحاشیه ای
  • مطالعه فیزیکی وکالبدی بافت مرکزی بافت حاشیه ای با هم دیگر
  • خدمات اجتماعی ای که در هر دو بافت به ساکنین شهر ارائه می دهند

 دانلود متن کامل پایان نامه جغرافیا در لینک پایین صفحه